آغوشِ کیهانی

در ۱۹۲۹ ادوین هابل کشف کرد که کهکشان‌ها از ما دور می‌شوند: هرچه دورتر، تندتر. جهان ساکن نیست — در حالِ گسترش است. و در ۱۹۹۸ کشفی تکان‌دهنده‌تر آمد (جایزهٔ نوبلِ ۲۰۱۱): این گسترش کُند نمی‌شود، بلکه شتاب می‌گیرد. هر دم، فضا میانِ کهکشان‌ها بیشتر و تندتر کشیده می‌شود.

اینجا معمایی است که فیزیک هنوز نگشوده است. آنچه شتابِ گسترش را می‌راند «انرژیِ تاریک» نام دارد؛ آنچه کهکشان‌ها را به‌رغمِ آن کنار هم نگاه می‌دارد «مادهٔ تاریک». هیچ‌کس نمی‌داند این دو چیستند. روی هم، حدودِ ۹۵٪ از کلِ جهان را می‌سازند. یعنی هر چیزی که می‌بینیم — ستارگان، سیاره‌ها، ما — تنها ۵٪ است. ۹۵٪ تاریک و ناشناخته است.

اگر گسترش پیروز شود، جهان روزی از هم دریده می‌شود («گسستِ بزرگ»). اگر گرانش پیروز شود، در خود فرومی‌ریزد («رُمبشِ بزرگ»). جهان میانِ دو نیرو آویخته است: یکی که می‌گستراند، دیگری که نگاه می‌دارد.

کابالا دو نیرو را از دیرباز می‌شناسد. نیرویی که می‌گستراند، بیرون می‌ریزد و می‌بخشد — مردانه، چون خورشید در روز. و نیرویی که می‌پذیرد، حد می‌نهد و در آغوش می‌گیرد — زنانه، چون ماه در شب. راو گینزبورگ این را «آغوشِ کیهانی» می‌نامد: حلقه‌هایِ گسترندهٔ جهان را نیرویی مخالف از بیرون «در آغوش» می‌گیرد تا منفجر نشود.

و چیزی ژرف‌تر: آفرینش رویدادی در آغاز نبود که تمام شده باشد. به آموزهٔ بَعَل شِم طوב (بنیان‌گذارِ حَسیدوت، در تانیا)، خدا جهان را هر لحظه از نو می‌آفریند. هر دم مِهبانگی تازه است؛ هر آن نوری تازه به نقطهٔ آغازین دمیده می‌شود و حلقه‌ای نو بیرون می‌جهد. ما این را هر بامداد می‌گوییم: «او که در نیکیِ خود هر روز، پیوسته، کارِ آفرینش را نو می‌کند».

הַמְחַדֵּשׁ בְּטוּבוֹ בְּכָל יוֹם תָּמִיד מַעֲשֵׂה בְרֵאשִׁית

«او که در نیکیِ خود هر روز پیوسته کارِ آفرینش را نو می‌کند» — دعای بامدادی (یوצֵר אور)